Tokayev: Rusya, Teşkilat'a gözlemci olarak katılmalı

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi'nde, "Teşkilatımızın prestijini artırabilmek için Rusya'nın da bu Teşkilat'a gözlemci olarak katılmasını sağlamak için gereken adımları atmamız gerekiyor. Bu adil bir şey olacaktır. Rusya çünkü büyük bir devlet olarak Türk dünyasıyla çok eskiden bu yana hep yakın temasta olmuş bir devlettir" dedi.

Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı, Beştepe Millet Sergi Salonu'nda yapılıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın konuşmasının ardından söz alan Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, gösterilen misafirperverlik ve zirvenin üst düzeyde düzenlenmesi dolayısıyla Türkiye'ye teşekkür ederek, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 103. yıl dönümü dolayısıyla Türk halkını kutladı. Uluslararası ilişkiler sisteminde ciddi gerilimlerin yaşandığına işaret eden Bayramov, askeri çatışmaların, yeni güvenlik tehditlerinin ve uluslararası hukuk ilkelerinin ihlal edilmesinin devletler açısından ciddi sınamalar oluşturduğunu kaydetti. Bayramov, "Böyle bir ortamda Azerbaycan, istikrar ve güvenlik alanı olmayı sürdürmektedir. Ülkemiz yalnızca kendi güvenliğini sağlamakla kalmıyor, daha geniş bir bölgede barışın ve istikrarın güçlendirilmesinde de istikrar sağlayıcı bir rol oynuyor" şeklinde konuştu.

"AZERBAYCAN İLE ERMENİSTAN ARASINDAKİ NORMALLEŞME SÜRECİ DEVAM EDİYOR"

Azerbaycan'ın yaklaşık 30 yıl süren Ermenistan işgaline son vererek toprak bütünlüğünü ve egemenliğini tamamen yeniden tesis ettiğini dile getiren Bayramov, Güney Kafkasya'da uzun yıllardır devam eden çatışmanın çözüme kavuşturulduğunu kaydetti. Bayramov, "Bugün Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleşme süreci devam etmektedir. Bölgede fiili barış ortamı mevcuttur. Bununla birlikte, barış anlaşmasının imzalanması için gerekli siyasi ve hukuki adımların Ermenistan tarafından atılmasını bekliyoruz. Azerbaycan'ın tutumu açıktır. Güney Kafkasya'da uzun vadeli ve güvenilir bir barışın sağlanmasını, bölgede çatışma döneminin yerini iş birliği döneminin almasını istiyoruz" ifadelerini kullandı. Bayramov, şöyle konuştu:

"Türk devletlerinin coğrafi konumu, ekonomik potansiyeli ve enerji kaynakları, uluslararası ulaşım, ticaret ve enerji güvenliğindeki rolümüzü daha da artırmak için geniş imkanlar sunmaktadır. Azerbaycan, bu doğrultuda yürütülen bölgesel projelerin aktif katılımcısıdır. Orta Koridor'un geliştirilmesi, Zengezur Koridoru'nun hayata geçirilmesi ve ülkelerimiz arasındaki ulaşım bağlantılarının genişletilmesi, ülkelerimizin ekonomik imkanlarını artıracaktır. Temel amacımız, bu imkanlardan yalnızca transit taşımacılık için değil, karşılıklı ticaretin, sanayi işbirliğinin ve yatırımların geliştirilmesi için de yararlanmaktır."

TOKAYEV: "ERDOĞAN'IN POLİTİKALARI SAYESİNDE TÜRKİYE'NİN POTANSİYELİ GELİŞTİ"

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Türk halkının Cumhuriyet Bayramı'nı kutladı. Tokayev, "100 yıldan fazla sürede Türkiye, dünyanın en önemli ülkelerinden biri haline geldi. inanılmaz uluslararası prestije sahip bir ülke. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın güçlü politikaları sayesinde, kardeş Türkiye'nin sosyo ekonomik potansiyeli anlamlı derece artı, gelişti" dedi. Tokayev, Kazakistan'ın Türk halkının tüm başarılarıyla sevindiğini belirterek, ortak tarihi bağlara dikkati çekti. Türk Devletleri Teşkilatı'nın eşsiz ve benzersiz bir kuruluş olduğunu söyleyen Tokayev, şunları kaydetti:

"Türk insanları uyumlu bir şekilde bir araya gelip sağlam adımlar atmakta ve kendi yollaından sapmamaktadır. Türk asrı dediğimizde, burada birlik çok önemli bir anlama sahip. Bu yıl ilk Türkoloji Kongresi'nin de 100'üncü yılı. Bunun da sembolik bir önemi var. 100 yıl önce kardeş ülkelerin aydınları bir araya gelip Bakü'de büyük bir konferans düzenlediler. Ortak bir çıkara yönelik güçlerini birleştirdiler ve atalarımızın mirasına sahip çıkarak biz de Türk dünyasındaki dayanışmayı devam ettirmeye çalışıyoruz.

Türk Devletleri Teşkilatı'nın sürmesinden mutluluk duyuyoruz ve ittifakın oluşturulmasından gurur duyuyoruz. Dünyadaki duruma baktığımızda çeşitli duurumlar var. Orta Doğu'daki durum, özellikle de Hürmüz Boğazı'nda yaşananlar çok karmaış bir duruma geldi. Bütün bu gelişmeler ülkeler arasındaki lojistik bağları, ticareti, ekonomiyi olumsuz etkiliyor. Kazakistan Husilerin saldırılarına karşı kendilerini savunmayı başardı ve bu konuda adil adımlar atılarak çözüm bulunması gerektiğini düşünüyor.

Teşkilatımızın prestijini artırabilmek için Rusya'nın da bu Teşkilat'a gözlemci olarak katılmasını sağlamak için gereken adımları atmamız gerekiyor. Bu adil bir şey olacaktır. Rusya çünkü büyük bir devlet olarak Türk dünyasıyla çok eskiden bu yana hep yakın temasta olmuş bir devlettir."

CAPAROV: "LİDERLİĞİNİZ ALTINDA TÜRKİYE, İTİBARINI ARTIRMAYA DEVAM EDİYOR"

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, "Sizin ileri görüşlü liderliğiniz altında Türkiye, siyasi, ekonomik, askeri, teknolojik ve diğer alanlarda büyük başarılara imza atarak uluslararası arenadaki itibarını artırmaya devam etmektedir" dedi. Türkiye'nin Orta Doğu'da kalıcı barışın tesis edilmesi için yürüttüğü aktif girişimleri takdirle karşıladıklarını söyleyen Caparov, Erdoğan'ın ve Türk halkının Cumhuriyet Bayramı'nı en kutladı.

Üye ülkeler arasındaki iş birliğinin önemine işaret eden Caparov, "Kırgız Hava Yolu şirketlerinin Avrupa Birliği Hava Güvenliği listesinden çıkarılması ülkelerimiz arasındaki hava ulaşımının geliştirilmesi için yeni fırsatlar doğuracaktır" dedi.

Enerji iş birliğinin artırılması gerektiğini vurgulayan Caparov, ülkesinin önemli bir hidroelektrik enerji potansiyeline ve yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi için geniş imkanlara sahip olduğunu kaybetti. Caparov, "Ülkenin hidroelektrik enerji potansiyelinin yalnızca yaklaşık yüzde 15'i kullanılmaktadır. Bu alandaki başarılı iş birliğinin örneklerinden biri olarak Türk şirketi İhlas Holding'in katılımıyla hayata geçirilmekte olan Kazarman HES Kaskadı projesini belirtmek isterim. Enerji alanındaki karşılıklı yarara dayalı iş birliğini geliştirmek amacıyla ilgili tüm yatırımcılar ortak girişimlerin hayata geçirilmesini davet ediyorum" diye konuştu.

Caparov, 2027 yılında Türk Devletleri Teşkilatı'nın Gayriresmi Zirvesi'nin 5-6 Ağustos'ta Kırgızistan'da düzenlenmesini önererek, "Söz konusu toplantı iş birliğimizi derinleştirmek ve ortak projelerimizi ele almak için yeni fırsatlar yaratacaktır" ifadelerini kullandı.

MİRZİYOYEV: "STRATEJİK HEDEFLERİMİZ ETRAFINDA DAHA DA KENETLENMELİYİZ"

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ve Türk halkının Cumhuriyet Bayramı'nı en kutladı. Türk dünyasının çevresinde devam eden silahlı çatışamalar ve ihtilafların yalnızca güvenliği değil, ticari ve ekonomik ilişkileri, ulaştırma ve kalkınmayı olumsuz etkilediğine değinen Mirziyoyev, zengin doğal kaynaklara ve ekonomik imkanlara sahip etkili bir küresel kalkınma merkezine dönüşmekte olan Türk Devletleri Teşkilatı'nın karşılıklı güven ve uygulamaya dayalı ortaklık platformu olarak gördüklerini ifade etti. Mirziyoyev, "Stratejik hedeflerimiz etrafında daha da kenetlenmeli, çıkarlarımızı uluslararası alanda birlikte ilerletmeliyiz. Hepimiz bu hayırlı yolda aynı görüşteyiz ve bütün gücümüzü Türk dayanışması için seferber etmeye hazırız" dedi.

Teşkilat'ın uluslararası alandaki etkinliği ve itibarının, dış ortaklarla açık ve karşılıklı yarara dayalı ilişkiler geliştirebilme imkanına bağlı olduğuna değinen Mirziyoyev, şöyle konuştu:

"Bu amaçla, üçüncü ülkelerle Türk Devletleri Teşkilatı Plus formatındaki iş birliğine Sektörel Bakanlar Toplantılarından başlanmasını öneriyorum. Bu görüşmeler, ticaret, ulaştırma, yatırım ve diğer öncelikli alanlarda somut ortak projelerin hayata geçirilmesine yönelik olmalıdır. Bununla birlikte teknolojik iş birliğini derinleştirmemiz, dünya pazarına birlikte çıkma imkanı sağlayan sanayi iş birliğini geliştirmemiz gerekmektedir. Somut bir adım olarak, Türk dünyasının 100 stratejik ortak yatırım ve sanayi projesini kapsayan bir programın kabul edilmesini öneriyorum. Bu projelere Türk Yatırım Fonu ve uluslararası finans kuruluşlarının kaynaklarının yönlendirilmesi özel önem taşımaktadır."

Mirziyoyev, küresel tedarik zincirlerinin değiştiği güncel şartlarda Türk devletlerinin coğrafi konumu ve transit imkanları giderek daha büyük stratejik önem kazandığına dikkat çekerek, "Uluslararası yük taşımacılığı ve lojistikte ülkelerimizin katılımını genişletmek ve ekonomik kazancımızı artırmak için Orta Koridor'u ve ona bağlanan diğer ulaşım koridorlarını bütünleşik bir ekonomik sisteme dönüştürmemiz gerekmektedir. Bu amaçla, Türk devletleri lojistik kompleksleri ağının kurulmasını ve bunun ortaklaşa yönetilmesini öneriyoruz" dedi.

Türk turizm birliğini kurmanın zamanı geldiğini vurgulayan Mirziyoyev, "Halklarımızın mesafelerini yakınlaştırmak ve yüklerini hafifletmek amacıyla vatandaşların karşılıklı seyahatleri hakkında çok taraflı bir anlaşma hazırlanmasını öneriyoruz. Bu anlaşmada kimlik kartları esas alınarak seyahat etme imkanlarının genişletilmesi, sınır geçişlerinin ve misafir ülkenin topraklarında bulunma usullerinin kolaylaştırılması meseleleri yer almalıdır" diye konuştu.

Mirziyoyev, gençlerin eğitimine yapılan yatırımın uzun vadeli iş birliğinin temeli olacağına işaret ederek, Yeni Özbekistan Burs Programı kapsamında 500 yabancı öğrenciye bursla eğitim alma imkanı oluşturulduğunu söyledi. Mirziyoyev, Türk devletlerinin temsilcilerine her yıl 150 eğitim bursu tahsis etmeye hazır olduklarını bildirdi.

BERDİMUHAMMEDOV: "HAZAR GEÇİŞLİ KORİDORUN KAPASİTESİNİN ARTTIRILMASINI ÖNEMSİYORUZ"

Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhammedov, bugünkü toplantının Türkiye'nin Cumhuriyet Bayramı ile aynı güne denk gelmesinin ayrı bir anlama sahip olduğunu söyledi. Berdimuhammedov, Erdoğan'ın ve Türk halkının bayramını kutlayarak, "Türkiye Cumhuriyeti'ne gelecekte de kalkınma, refah ve yeni başarılar dilerim" dedi.

Berdimuhammedov, Türkmenistan'ın Türk dünyası ülkeleriyle dostane ilişkileri güçlendirmeye özel önem verdiğini söyleyerek, "Bu nedenle biz Türk Devletleri Teşkilatı'nı kardeş devletlerin arasında karşılıklı güveni güçlendirmenin, etkin münasebetleri geliştirmenin ve pratik iş birliğini geliştirmenin önemli bir teşkilatı olarak değerlendiriyoruz. Onun çalışmalarının etkin olması, öncelikli olarak halklarımızın çıkarlarına yönelik net girişimler ve karşılıklı çıkarlara dayalı projelerin gerçekleştirilmesiyle bağlantılıdır" ifadelerini kullandı.

Ekonomik kalkınmanın sağlanması ve bölgesel münasebetlerin genişletilmesinde ulaştırma ve haberleşme sektörünün stratejik öneme sahip olduğunu dile getiren Berdimuhammedov, ülkelerin elverişli coğrafi konumlarının Orta Asya, Hazar Bölgesi, Güney Kafkasya, Karadeniz Bölgesi, Türkiye ve Avrupa'yı bir araya getiren ulaştırma koridorlarının geliştirilmesi için geniş imkanlar sunduğunu kaydetti. Berdimuhammedov, şöyle konuştu:

"Bu imkanları verimli kullanmak amacıyla Hazar geçişli uluslararası ulaştırma koridorunun kapasitesinin arttırılmasını önemli sayıyoruz. Bunun için ülkemiz Türkmenbaşı Uluslararası Deniz Limanı'nın altyapısını geliştirmeye hazırdır. Ayrıca ulaştırma sektörünün modernleştirilmesi, uluslararası yük taşımacılığının şartlarının daha da iyileştirilmesi, gümrük işlemlerinin sürekli kolaylaştırılması ve dijital teknolojilerin geniş bir şekilde kullanılması zaruridir. Aynı zamanda transit koridorların kapasitesinin arttırılması, lojistik işlemlerin koordine edilmesi ve yüklerin geçişi için elverişli şartların sağlanması için çabalarımızın birleştirilmesinin makul olduğunu düşünüyorum.

Berdimuhammedov Türkmenistan'ın uluslararası girişimlerinden bahsederek, "Türkmenistan'ın girişimiyle Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 2028 yılını Uluslararası Hukuk Yılı olarak ilan eden kararı kabul etti. Bu karar uluslararası hukukun önemini daha da yükseltecek, onun kurallarının ve ilkelerinin uluslararası münasebetlerde tam olarak ifa edilmesine yöneliktir" dedi.

ERHÜRMAN: "TÜRK DÜNYASI İLE DOĞU AKDENİZ ARASINDA BİR KÖPRÜ OLMA HEDEFİYLE HAREKET ETMEYE HAZIRIZ"

KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Zirve'nin Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 103. yıl dönümüne denk gelmesinin ayrıca anlamlı olduğunu belirtti. Cumhuriyet Bayramı'nı kutlayan Erhürman, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde verilen bağımsızlık mücadelesinin ve Cumhuriyet'in kuruluşuyla hayat bulan muasır medeniyetler seviyesinin üstüne çıkma vizyonunun Kıbrıs Türk halkı için de daima önemli bir ilham kaynağı olduğunu söyledi.

Kıbrıs Türk halkının uzun yıllardır uluslararası toplumla doğrudan temaslarını, ekonomik ve sosyal gelişimini sınırlandıran izolasyonlarla karşı karşıya bulunduğuna işaret eden Erhürman, kültür, sanat, spor, bilim, eğitim ve ekonomi alanlarında uluslararası ilişkiler kurabilmenin temel bir insan hakkı olduğunu vurguladı. Kıbrıs Türk halkının 2004 yılında ortaya koyduğu çözüm iradesini ve sonraki müzakere süreçlerindeki yapıcı tutumunu hatırlatan Erhürman, buna rağmen gençlerin uluslararası spor müsabakalarına katılımının, kültürel etkinliklerin KKTC'de gerçekleştirilmesinin ve halkın dünyayla doğrudan temas kurmasının engellenmeye çalışıldığını söyledi. Erhürman, "Bu tür girişimler Ada'da karşılıklı güvenin geliştirilmesi ve çözüm için elverişli bir ortam yaratılması yönündeki çabaları da olumsuz etkilemektedir" dedi.

Erhürman, BM ve Avrupa Birliği (AB) nezdinde yapılan girişimlere verilen son yanıtları da gündeme getirdi. BM Genel Sekreteri'nin 16 Ekim 2026 tarihli mektubunda, Kıbrıs Türk halkının kültürel, sportif, siyasi ve diplomatik faaliyetlerini etkileyen gelişmelerin kaygıyla karşılandığının belirtildiğini aktaran Erhürman, mektupta bu gelişmelerin cesaret kırıcı olarak nitelendirildiğini söyledi. Erhürman, Genel Sekreter'in güvenin tesisini engelleyen ve uluslararası etkinliklerin iptal edilmesine yol açan girişimlerin ortak çabalara aykırı olduğunu da vurguladığını kaydetti.

Avrupa Komisyonu'nun 6 Ekim 2026 tarihli mektubunda AB'nin 2004 yılında ortaya koyduğu Kıbrıs Türk halkının izolasyonuna son verilmesi hedefinin yeniden teyit edildiğini belirten Erhürman, özellikle gençlerin sosyoekonomik gelişimini ve AB ile yakın ilişkiler kurmasını sağlayan girişimlerin bu hedeflerle uyumlu bulunduğunu ifade etti. Erhürman, "Bu iki mektubun ortak mesajı açıktır. Kıbrıs Türk halkıyla her alanda temas, diyalog ve iş birliğinin geliştirilmesinin güçlü bir siyasi ve hukuki zemini mevcuttur ve bu zemin BM ile AB tarafından desteklenmektedir. Bu bağlamda atılacak adımlar karşılıklı güven ortamının oluşmasına ve çözüm çabalarına katkı sağlayacaktır. Bu sebeple, bilinmesini isterim ki Kıbrıs Türk halkıyla bilimsel, akademik, kültürel, sportif, ekonomik ve teknolojik alanlarda yakın ilişkiler kurulmasının önünde herhangi bir engel yoktur" şeklinde konuştu.

Erhürman, KKTC'nin yükseköğretim birikimi, genç insan kaynağı, turizm potansiyeli ve Doğu Akdeniz'deki stratejik konumuyla işbirliklerine önemli katkılar sağlayabileceğini belirten Erhürman, sözlerine şu ifadelerle devam etti:

"Bu bağlamda Türk dünyası ile Doğu Akdeniz arasında ekonomik, bilimsel ve kültürel bir köprü olma hedefiyle hareket etmeye hazırız. Bizim yaklaşımımız nettir. Kıbrıs Türk halkının dünyayla bütünleşmesi ile Kıbrıs'ta çözüm arayışları birbirinin alternatifi değil, birbirini güçlendiren süreçlerdir. Türkiye Cumhuriyeti ile yakın istişare ve iş birliği içerisinde Ada'da adil ve kalıcı bir çözüm için çalışmaya devam edeceğiz. Doğu Akdeniz'in gerilimlerin ve dışlayıcı politikaların değil, karşılıklı saygının, kapsayıcı iş birliğinin ve ortak refahın hakim olduğu bir bölgeye dönüşmesini istiyoruz."

"TÜRKİYE'NİN ULUSLARARASI BARIŞA SUNDUĞU KATKILAR TÜRK DÜNYASI AÇISINDA MÜSTESNA BİR ÖNEM TAŞIMAKTA"

Görevini Mirvahid Azimov devreden Genel Sekreter Kubanıçbek Ömüraliyev konuşmasına, Türk halkının Cumhuriyet Bayramı'nı kutlayarak başladı. Ömüraliyev, "Türkiye'nin bölgesel ve küresel sınamaların aşılmasında üstlendiği etkin rol ile uluslararası barışa, güvenliğe ve istikrara sunduğu katkılar bütün Türk dünyası açısından müstesna bir önem taşımaktadır" dedi. Ömüraliyev, şöyle konuştu:

"Genel Sekreter olarak görev yaptığım dört yılı geride bırakırken Türk Devletleri Teşkilatı'nın geleneksel bir istişare ve diyalog platformundan kurumsal yapısı giderek güçlenen, somut sonuçlar üreten ve etkinliği her geçen gün artan bir uluslararası teşkilata dönüşümüne bizzat tanıklık etmiş bulunuyorum. Bugün 2023 yılından bu yana oluşturulan 32 yeni mekanizma da dahil olmak üzere toplam 65 iş birliği mekanizması, üye ve gözlemci devletlerimizin kamu kurumlarını ortak hedefler etrafında buluşturmaktadır. Dış politikadan ticarete, enerjiden yeşil ekonomiye, turizmden dijitalleşmeye ve hatta uzay araştırmalarına kadar uzanan geniş bir yelpazede faaliyet gösteren bu mekanizmalar Türk Dünyası 2040 Vizyonu'nun hayata geçirilmesine katkı sağlamakta, somut iş birliğini geliştirerek Türk Dünyası'nda ticaretin, yatırımların, yenilikçiliğin ve sürdürülebilir bütümenin önünü açmaktadır."

Görevini devredeceği Azimov'a başarılar dileyen Ömüraliyev, "Sahip olduğu tecrübenin ve sorumluluk bilincinin Teşkilatımızın önündeki yeni dönemde önemli katkılar sağlayacağına yürekten inanıyorum" ifadelerini kullandı.

"GÖSTERİLEN YÜKSEK GÜVENİ BOŞA ÇIKARMAMAK İÇİN ELİMDEN GELENİ YAPACAĞIM"

Mirvahid Azimov da Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e ve adaylığını destekleyen Devlet başkanlarına teşekkür ederek, şunları kaydetti:

"Bu bana gösterilen yüksek bir güven, aynı zamanda büyük bir şeref ve büyük bir sorumluluk. Teşkilatımız, alışılagelmiş uluslararası yapılardan farklı olarak halklarımızın asırlık hayal ve arzularının somut bir ifadesidir. Bugün Avrupa ile Asya'yı birbirine bağlayan geniş coğrafi alanımızı, zengin doğal kaynaklarımızı, entelektüel potansiyelimizi ve hızla genişleyen ekonomilerimizi karşılıklı olarak uyumlu hale getirip bölgemizi küresel ekonomik kalkınmanın önemli merkezlerinden biri haline getirebiliriz. Bu görevdeki öncelikli vazifem olarak Teşkilatımızın önüne konulan stratejik amaç ve görevleri hayata geçireceğim. Faaliyet ve girişimleri somut projelere yönlendireceğim ve kardeşlerimizi daha da kenetlendirmeye çalışacağım. Gösterilen bu yüksek güveni boşa çıkarmamak ve ortak hedeflerimiz doğrultusunda bütün bilgi, tecrübe gayretimi seferber etmek için elimden geleni yapacağım."

Konuşmaların ardından Ankara Bildirisi imzalandı.

ANKA