ABD-İran müzakereleri başlıyor: Masada neler var?

ABD ile İran arasında yapılacak kritik nükleer müzakereler öncesinde diplomatik trafik hızlandı. ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff başkanlığındaki Amerikan heyeti, görüşmeler için Cenevre’ye gitti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi ise pazartesi gününden bu yana Cenevre’de bulunuyor.

Amerikalı yetkililer, Axios’a yaptıkları açıklamada Washington’un İran’dan bugünkü müzakerelere 'nükleer programa ilişkin somut tavizlerle gelmesini beklediğini' belirtti.

TRUMP KATILACAK MI?

ABD Başkanı Donald Trump, başkanlık uçağında gazetecilere yaptığı açıklamada, İran’ın nükleer programına ilişkin ABD-İran görüşmelerine 'dolaylı olarak' katılacağını söyledi.

Trump, “O görüşmelere dolaylı biçimde katılacağım. Son derece önemli olacak” ifadelerini kullandı. İran’ın anlaşmaya varmak istediğini düşündüğünü belirten Trump, Tahran’ın geçmişte müzakerelerde sert bir tutum izlediğini ancak geçen yaz ABD’nin nükleer tesisleri hedef almasının ardından bu yaklaşımın sonuçlarını gördüğünü söyledi.

İran’ın bu kez anlaşmaya varma yönünde motivasyonu olduğunu savunan Trump, “Anlaşma yapmamanın sonuçlarına katlanmak isteyeceklerini sanmıyorum” dedi ve daha rasyonel bir tutum beklediğini dile getirdi.

Öte yandan Reuters’a konuşan ABD’li yetkililer, müzakerelerin başarısız olması halinde 'ordunun uzun süreli bir askeri operasyon ihtimaline karşı hazırlık yaptığını' birkaç gün önce açıklamıştı.

KRİZİN ODAK NOKTASI

Geçen haziran ayında düzenlenen ABD saldırılarından önce nükleer görüşmeler, Washington’un Tahran’dan İran topraklarında uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını istemesi nedeniyle tıkanmıştı. ABD, bu sürecin İran’ı nükleer silaha götürebileceği görüşünde.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ise aylardır İran’dan, İsrail ve ABD saldırılarının ardından akıbeti belirsiz hale gelen 440 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin açıklama talep ediyor. Ayrıca Haziran ayında bombalanan üç ana tesis — Natanz, Fordo ve İsfahan — dahil olmak üzere denetimlerin tam kapasiteyle yeniden başlatılmasını istiyor.

Tahran yönetimi ise olası bir saldırıya karşılık olarak defalarca Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidinde bulundu. Küresel petrol akışının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu stratejik su yolunun kapanması, ham petrol fiyatlarında sert yükselişe yol açabilir.

İran, pazartesi günü Hürmüz Boğazı’nda askeri tatbikat gerçekleştirdi. Bu bölge, uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji ihracatı açısından kritik bir geçiş noktası olarak görülüyor.

MÜZAKERELERDEKİ BAŞLIKLAR

Karşılıklı sert açıklamalara rağmen, müzakerelerin önünde ciddi engeller bulunuyor. Washington, görüşmelerin kapsamını nükleer programın ötesine taşıyarak İran’ın füze stokları gibi konuları da masaya getirmek istiyor.

Tahran ise yalnızca nükleer programına getirilecek sınırlamalar karşılığında yaptırımların hafifletilmesini görüşmeye hazır olduğunu, uranyum zenginleştirmeyi tamamen durdurmayı kabul etmeyeceğini ve füze kapasitesinin müzakere konusu olmadığını vurguluyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Macaristan ziyareti sırasında yaptığı açıklamada İran’la anlaşmaya varmanın zor olacağını söyledi. Rubio, “Diplomatik yollarla bir anlaşmaya varma ihtimali olduğunu düşünüyorum… Ancak bunu abartmak istemiyorum. Bu zor olacak. İran’la anlaşma yapmak son derece güç, çünkü jeopolitik değil ideolojik saiklerle karar alan radikal Şii din adamlarıyla muhatabız” ifadelerini kullandı.

cumhuriyet