İran’la ticarete ABD freni: Trump'ın 'ceza vergisi' hangi ülkeleri etkileyebilir?

ABD Başkanı Donald Trump, İran’la ticaret yapan ülkelerin ABD ile gerçekleştireceği tüm ticari işlemlere yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacağını açıkladı. Trump’ın “derhal yürürlüğe girecek” dediği kararın kapsamı ve nasıl uygulanacağı ise belirsizliğini koruyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’la ticari ilişkilerini sürdüren ülkelere yönelik yeni bir gümrük vergisi tehdidinde bulundu. 

Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, İran’la ticaret yapan ülkelerin ABD ile yürüttüğü ticaretin yüzde 25’lik ek vergiye tabi olacağını duyurdu.

Karar, İran’da son haftalarda yoğunlaşan hükümet karşıtı protestoların bastırıldığı ve binlerce kişinin hayatını kaybettiğinin öne sürüldüğü bir dönemde gündeme geldi.

Trump, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

“Derhal yürürlüğe girmek üzere, İran İslam Cumhuriyeti ile ticaret yapan herhangi bir ülke, Amerika Birleşik Devletleri ile yaptığı her türlü ticari faaliyette yüzde 25 gümrük vergisine tabi olacaktır.”

Trump ayrıca kararın “kesin ve nihai” olduğunu belirtirken, uygulamanın detaylarına ilişkin ek bir açıklama yapmadı. BBC’nin değerlendirmesine göre, ABD yönetimi şu aşamada hangi ülkelerin doğrudan hedef alınacağını ve düzenlemenin kapsamını netleştirmiş değil.

EN BÜYÜK TİCARET ORTAĞI: ÇİN

BBC'nin haberine göre, İran’la ticaret yapan 100’ü aşkın ülke bulunurken, en büyük ihracat ortağı Çin olarak öne çıkıyor.

İran Gümrük İdaresi verilerine dayandırılan Trade Data Monitor verilerine göre Çin, Ekim 2025’e kadar İran’dan 14 milyar doların üzerinde ürün satın aldı.

Çin’i, İran’dan 10,5 milyar dolarlık ithalat yapan Irak izliyor.

İran’ın büyük müşterileri arasında Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye de yer alıyor.

TÜRKİYE'YE İHRACAT 7,3 MİLYAR DOLARA ÇIKTI

Verilere göre İran’ın Türkiye’ye ihracatı dikkat çekici biçimde arttı.

İran’dan Türkiye’ye yapılan ihracatın, 2024’te 4,7 milyar dolar iken 2025’te 7,3 milyar dolara yükseldiği aktarıldı.

İran’ın en büyük ihracat kalemleri ise ağırlıklı olarak enerji ve yakıt ürünleri.

İran, dünyanın en büyük petrol üreticileri arasında yer alıyor. Bunun yanı sıra fıstık ve domates gibi gıda ürünleri de ihraç ediyor.

EN BÜYÜK İTHALAT: ALTIN

Haberde dikkat çeken bir diğer unsur ise İran’ın ithalat kalemleri oldu.

Gıda ürünleri, İran ithalatının yaklaşık üçte birini oluştururken; ülkenin en büyük ithalat kalemi altın olarak öne çıktı.

Ekim 2025’e kadar olan 12 aylık dönemde İran’ın 6,7 milyar dolarlık altın ithal ettiği, önceki yıl aynı dönemde ise bu rakamın 4,8 milyar dolar olduğu belirtildi.

VERGİ NASIL UYGULANACAK?

Trump’ın açıklamasında verginin “hemen” yürürlüğe gireceği belirtilse de, uygulamanın İran’la ticaret yapan ülkeleri mi, yoksa yalnızca büyük ortakları mı kapsayacağı net değil.

Ayrıca yüzde 25’lik verginin, ABD’nin halihazırda yürürlükte olan gümrük vergilerine eklenip eklenmeyeceği de açıklanmadı.

ABD’nin bu kararı hangi yasal dayanakla alacağı da belirsizliğini koruyor. Geçen nisan ayında duyurulan bazı tarifeler, Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) kapsamında yürürlüğe konmuştu. Ancak bu düzenlemeler halen hukuki itirazlara konu ve ABD Yüksek Mahkemesi’nin kısa süre içinde karar açıklaması bekleniyor.

BBC’nin analizine göre, olası yaptırımların uygulanması pratikte zor olabilir.

İran’ın 2024’te petrol ihracatından milyarlarca dolar gelir elde ettiği, bunu da takip edilmesi güç “gölge tanker filosu” üzerinden gerçekleştirdiği belirtiliyor.

İran’ın petrol satışlarında ABD doları yerine Çin yuanını tercih etmesi de denetimi daha karmaşık hale getiriyor.

İRAN EKONOMİSİ KIRILGAN

İran, dev petrol rezervlerine rağmen yıllardır:

• kötü ekonomik yönetim,
• düşen petrol satışları,
• ağır uluslararası yaptırımlar 

nedeniyle ciddi bir ekonomik sıkışma yaşıyor.

BBC analizinde, ülkede hayat pahalılığının protestoların ana nedenlerinden biri olduğu vurgulanırken, enflasyonun Ekim ayında yüzde 48,4’e ulaştığı belirtildi.

İran para birimi riyalin dolar karşısında değer kaybetmesi ise ithalat maliyetlerini artırarak ekonomik baskıyı büyütüyor.

Elektrik ve su altyapısındaki yetersizlikler, üretim hedeflerini zora sokarken; yakıt sübvansiyonlarının azaltılması ve dış ticarette yeni bir daralma ihtimali, enflasyonun daha da yükselmesine yol açabileceği değerlendirmeleri yapılıyor.

ABD-ÇİN HATTINDA YENİ GERİLİM Mİ?

Trump’ın açıklaması, ABD ile Çin arasında yeniden ticaret gerilimi doğurabileceği yorumlarına yol açtı. Çünkü İran’ın en büyük ticaret ortağı olan Çin’in, bu karardan doğrudan etkilenme ihtimali bulunuyor.

Ancak Bloomberg’in aktardığına göre Çin ürünleri zaten ABD’de ortalama yüzde 30,8 gümrük vergisine tabi.

Bu nedenle yeni verginin mevcut tarifelere eklenip eklenmeyeceği ya da “indirimli bir uygulama” olup olmayacağı belirsiz.

Çin yönetimi daha önce benzer hamlelere, karşı tarifeler ve özellikle ABD’nin kritik teknoloji sektörlerinde ihtiyaç duyduğu nadir toprak elementleri ihracatına sınırlamalarla yanıt vermişti.

Pekin’in bu kez de “meşru haklarını ve çıkarlarını korumak için gerekli tüm adımları atacağı” uyarısında bulunduğu aktarıldı.